Facebook Pixel

Pandemi Döneminde Dikkat Çeken Besin: Zencefil

Covid-19 pandemisinde bağışıklık sistemini güçlendirdiği için kullanılan besinlerden biri olan zencefil, antioksidan özelliğiyle immün sisteme (bağışıklık sistemi) destek olur ve antienflamatuar etkisiyle immün sistemin yol açtığı inflamasyonu azaltabilir. O halde haydi gelin onu yakından tanıyalım ve sağlık üzerine etkilerini öğrenelim! Zencefil nedir? Zencefilin faydaları nelerdir? Yan etkileri var mıdır?

Zencefil (Zingiber Officinale) Nedir?

zencefil nedir

Zencefil nedir diye soracak olursak, Latince adı Zingiber Officinale olarak bilinen ve zencefilgiller (Zingiberaceae) familyasında bulunan bir bitkidir. Binlerce yıldır kullanılan zencefil, 1807 yılında William Roscoe tarafından tanımlanmıştır. Vatanı Güney Asya olan bitki, Çin ve Hindistan’da çokça kullanılmaktadır. Hem mutfakta hem de eczacılıkta kullanılan zencefil, Zingiber Officinale bitkisinin rizomlarından (köksapından) elde edilir. Zingiber Officinale, boyu yaklaşık 1-1.5 metreye kadar uzayabilen, uzun ve ince yapraklı, sarı-kırmızı renkte çiçekleri olan bir bitkidir. Taze ve kurutulmuş formları olan bitki, çiğ ya da pişmiş olarak tüketilmektedir.

Zencefil, fonksiyonel gıdalar ve nutrasötikler için bileşen olarak kullanılma potansiyeline sahip olan ve kanser, kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, obezite, nörodejeneratif hastalıklar, bulantı, kusma ve solunum rahatsızlıkları gibi çeşitli hastalıkların yönetimi ve önlenmesi için tüketilen bir bitkidir.

Hastalıkların Yönetiminde Zencefil

zencefil nedir

Zencefil, hastalıkların önlenmesinde önemli bir rol oynar. Zencefil ve bileşenleri antioksidan aktivite gösterir, serbest radikallerin ve oksidatif stresin neden olduğu makro moleküllerin zarar görmesini engeller. Bu konuda yapılan bir çalışmada, önemli bir bulgu olarak % 10 etanolik zencefil ekstraktının patojenlere karşı antimikrobiyal potansiyele sahip olduğu bulunmuştur. Zencefilin yüksek antioksidan aktivitesinin bilişsel işlev üzerindeki etkisini inceleyen çalışmalara göre, zencefilin yaşlanmayı geciktirebileceği ve dejeneratif hastalıklarda olumlu etki gösterebileceği düşünülmektedir.

Zencefil uzun zamandır antiemetik bir ajan olarak kabul edilmektedir. Gebelik kaynaklı mide bulantısı ve kusma için etkinliğini inceleyen çalışmaların sonuçlarına göre, zencefilin kusma sıklığını ve bulantı yoğunluğunu azalttığı sonucuna varılmıştır.

Kadın sağlığına dair yapılan araştırmalara göre zencefil, PMS semptomlarını azaltmada etkili olabilir. Bu konuda yapılan bir çalışma, zencefilin (adet döneminin başlangıcından itibaren 3 gün boyunca günde 4 kez 250 mg alınırsa) adet ağrısının azaltılmasında Non-streoidal Anti-inflamatuar ilaçlar (NSAİİ) kadar etkili olduğunu göstermiştir. Genç kadınlarda yapılan diğer çalışmalarda da PMS için olumlu etkiler görülmüştür.

Zencefilin Güvenilirlik ve Toksisitesi

zencefil nedir

Zencefil tıpta uzun yıllardır kullanılan çiçekli bir bitkidir. Zencefilin az sayıda olumsuz yan etkisi vardır ve FDA’nın “güvenli” listesinde yer almaktadır. Zencefilin olumsuz reaksiyon profilinin iyi huylu olduğu ve toksisitesinin genellikle ihmal edilebilir olduğu düşünülmektedir. Aynı zamanda zencefil, Almanya farmakopesinde bulantı ve kusmaya karşı ilaç olarak da kullanılmaktadır. Bu konuda daha fazla araştırma yapılması gerekmekle birlikte, bazı çalışmalar zencefilin, bulantı ve kusma ilaçlarından daha fazla etkili olduğunu göstermiştir.

Zencefilin Kullanım Dozajı

zencefil nedir

Zencefilin güvenilir kullanım dozuyla ilgili daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak genel kullanımda 1-4 g kullanımın sorun oluşturmayacağı düşünülmektedir. Bununla birlikte, çoğu klinik araştırma, günde 1 kez 1 gr ya da 4 kez 250 mg toz haline getirilmiş kapsüller kullanmıştır. Gebeliğe bağlı bulantı ve kusmayı araştırmak için yapılan çoğu çalışma günde 4 kez 250 mg kullanımı tercih etmiştir.

Zencefilin Yan Etkileri

zencefilin yan etkileri

Zencefil kullanımı için kesin olarak belirtilmiş bir yan etki bulunmamaktadır. Ancak zencefil ile ilgili yapılan klinik çalışmalar, bazı rahatsızlıklara sebep olabileceğini göstermektedir. Mide ekşimesi zencefil kullanımı sonrası sıklıkla görülmektedir. Ayrıca zencefilin gastrointestinal sistem üzerindeki diğer olumsuz etkileri arasında, yüksek dozlarda zencefil alımı sonrası (6 g) gastrik epitel hücrelerinin pul pul dökülmesi ve gastrointestinal sistemi tahriş edici olarak hareket etme potansiyelinin olması yer almaktadır.

Zencefilin İlaç Etkileşimi

Literatürde zencefilin kanama riskini artırma ve antikoagülan ilaçlarla etkileşime girme potansiyeli ile ilgili uyarılar yer almaktadır. Zencefilin kanama süresini artırabileceğine dair düşünceler, zencefilin tromboksan sentezini ve trombosit agregasyonunu inhibe ettiğini gösteren çalışmalara dayanmaktadır. Ancak bu konu ile ilgili daha ayrıntılı çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Hamilelik ve Emziklilik Dönemlerinde Zencefil Kullanımı

Hamilelik sırasında zencefil kullanımına bağlı herhangi bir olumsuz etki bildirilmemiştir. Ayrıca klinik çalışmalar, zencefil ekstraktlarının hamilelikte bulantının giderilmesinde etkili olabileceğini göstermiştir.

Zencefil için Batı tıbbında emzirme ile ilgili spesifik herhangi bir kullanım bulunmazken Asya’nın bazı bölgelerinde galaktogog (anne sütünü artırıcı) olarak kullanıldığı bildirilmektedir. Emziren annelerde veya bebeklerde zencefilin güvenliği ve etkinliği hakkında çok sınırlı veri bulunmaktadır. Bununla birlikte zencefil, gıda ve ilaç olarak uzun bir kullanım geçmişine sahiptir ve emzirme dönemi de dâhil olmak üzere FDA tarafından GRAS olarak değerlendirilmekte ve bir gıda aroması olarak “genellikle güvenli” olarak kabul edilmektedir.

Sonuç

Zencefil, uzun yıllardır şifalı bitki olarak kullanılan ve çeşitli iyileştirici faydaları olduğuna inanılan bir bitkidir. Yemeklere verdiği keskin tat dolayısıyla mutfaklarda baharat olarak sıklıkla kullanılır. Yapılan çalışmalarda kesinleşmiş herhangi bir toksisiteye rastlanmaması, ağır morbidite ve mortaliteye sebep olmaması, zencefil tüketimine karşı güven duyulmasını sağlar. Ancak bitkilerin kullanımında en çok dikkat edilmesi gereken şey, bitkilerin kullanım dozudur. Zencefilin önerilen kullanım dozu kesinleşmemiş olsa da, 6 gram tüketiminin gastrointestinal sisteme zarar verdiği düşünülmektedir. Bu konuda çeşitli çalışmalar yapılması gerekmekle birlikte kullanımında aşırıya kaçmamak ve herhangi bir reaksiyon durumunda acilen kullanımı sonlandırmak gerekmektedir.

Gebelik bulantısı, çoğu zaman gebeler için zor bir durum olmakta ve bazen çözümsüz kalabilmektedir. Zencefilin, antiemetik özelliği sebebiyle gebelik bulantısını engellediği düşünülmektedir. FDA tarafından güvenli kabul edilmesine karşın, gebelikte herhangi bir bitkisel takviyenin zararlı olabileceğine dair görüşler de bulunmaktadır. Bu sebeple doktor gözetiminde kullanımı önerilebilir. Ancak gebelerin doktora danışmadan herhangi bir bitkiyi yüksek dozlarda kullanmaması gerekmektedir.

Diyetisyen Yağmur Özer

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu