Uykuluk, dana ya da kuzu gibi hayvanların timüs bezinden elde edilen bir sakatattır (İngilizcede sweetbread). Kasapta bulunur, mangalda ya da tavada pişirilir. Peki uykuluk faydaları ve zararları nelerdir, kaç kalori, kimler dikkat etmeli? Bu yazıda besin değerlerini ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) FoodData Central veri tabanından, sağlık uyarılarını Columbia Üniversitesi’nin gut diyeti sayfasından aldık.
Uykuluk Nedir, Hayvanın Neresidir?
Uykuluk bir organ değil, bir bezdir: timüs bezi. Dana ve kuzudan elde edilir. USDA’nın besin veri tabanında sığır ve dana timüsü ile kuzu “sweetbread” ayrı kayıtlar olarak yer alıyor; yani aşağıdaki değerler hayvan türüne göre değişiyor.
Uykuluk Kaç Kalori? Besin Değeri
USDA verilerine göre 100 gram çiğ uykuluğun değerleri hayvana göre belirgin biçimde farklı. En büyük fark yağ ve kalori miktarında:
100 g, çiğ
Kalori
Yağ
Protein
Kolesterol
Sodyum
Potasyum
Sığır timüsü
236 kcal
20,4 g
12,2 g
223 mg
96 mg
360 mg
Dana timüsü
101 kcal
3,07 g
17,2 g
250 mg
67 mg
488 mg
Kuzu uykuluğu (Y. Zelanda)
72 kcal
3,16 g
11 g
160 mg
39 mg
302 mg
Hepsinde karbonhidrat 0 gramdır. Pişirme yöntemi değerleri değiştirir. Örneğin USDA’ya göre 100 gram haşlanmış (braised) sığır timüsü 319 kcal ve 25 g yağ, haşlanmış dana timüsü 125 kcal ve 3,11 g yağ içerir; kuzu uykuluğu suda bekletilip kaynatıldığında 144 kcal ve 462 mg kolesterol içerir. Yani “uykuluk 235 kalori” gibi tek bir sayı sığır timüsü için doğrudur, her uykuluk için geçerli değildir.
Vitamin ve mineraller: USDA’ya göre 100 gram çiğ sığır timüsü 34 mg, dana timüsü 49,2 mg C vitamini içerir; demir miktarı sığırda 2,1 mg, danada 1,05 mg. Kalsiyum ve magnezyum ise düşüktür (sığırda 7 mg kalsiyum, 14 mg magnezyum). Kuzu uykuluğunda C vitamini kaydı 0’dır. Kolesterol için genel öneriler yazımızda: kolesterol ve beslenme için 9 öneri.
Uykuluk Faydaları Nelerdir?
Uykuluğun sağlığa faydası için yukarıdaki besin değerlerinin ötesinde güçlü bir kanıt yok. Bağışıklığı güçlendirdiği, kalp-damar hastalıklarını önlediği ya da kansızlığı tedavi ettiği gibi iddiaların dayanağı bulunmuyor. Besin değerlerine bakarak söylenebilecekler şunlar:
Protein kaynağı: 100 gramda 11-17 gram protein içerir (hayvana göre).
Karbonhidrat içermez.
C vitamini: Sığır ve dana timüsünde ölçülebilir miktarda C vitamini vardır; kuzu uykuluğunda yoktur.
Potasyum ve demir: Potasyum 300-490 mg/100 g aralığında; demir küçük miktardadır.
Her besin gibi uykuluk da dengeli bir beslenmenin parçası olabilir; tek başına bir sağlık çözümü değildir. Diyetle ilgili genel yazılar için diyet ve beslenme kategorisine bakabilirsiniz.
Uykuluk Zararları ve Kimler Dikkat Etmeli?
Gut hastalığı: Columbia Üniversitesi Irving Tıp Merkezi, gut diyetinde karaciğer, böbrek, beyin ve uykuluk gibi sakatatların çok yüksek pürinli besinler olduğunu ve kısıtlanması gerektiğini belirtiyor. Harvard Health de gutta sınırlanması ya da kaçınılması gereken yüksek pürinli hayvansal gıdalar arasında karaciğer, böbrek ve uykuluğu sayıyor. Gutunuz ya da yüksek ürik asit düzeyiniz varsa uykuluk yemeyin ve doktorunuza danışın. Gut hakkında genel bilgi için gut hastalığı nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Kolesterol ve yağ: 100 gram çiğ sığır timüsü 223 mg kolesterol ve yaklaşık 7 g doymuş yağ içerir. Haşlanmış kuzu uykuluğunda kolesterol 462 mg/100 g’a çıkıyor (USDA). Kolesterolü yüksek olanlar ve kalp-damar hastaları miktarı doktor ya da diyetisyenle belirlemeli.
Saklama: USDA, karaciğer ve dil gibi sakatatların (variety meats) çiğ hâlde buzdolabında 1-2 gün saklanabileceğini söylüyor. Uykuluk için de bu süreyi aşmamak mantıklıdır; satın aldığınız gün ya da ertesi gün pişirin, uzun saklayacaksanız dondurun.
Pişirme: USDA kalp, böbrek, karaciğer ve dil gibi sakatatların iç sıcaklığının 71°C’ye (160°F) ulaşana kadar pişirilmesini öneriyor. Uykuluk bu listede adıyla geçmiyor; ancak aynı kuralı uygulamak güvenli bir yaklaşım olur. Çiğ ya da az pişmiş yemeyin.
Uykuluk Nasıl Temin Edilir?
Uykuluk kasaplarda ya da sakatat satan işletmelerde bulunur. Güvenilir, soğuk zinciri bozmayan bir yerden alın; taze ve kokusuz olmasına dikkat edin. Restoranlarda da pişmiş olarak yenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Uykuluk hayvanın neresidir?
Dana ya da kuzunun timüs bezidir; organ değil bezdir.
Uykuluk kaç kalori?
USDA’ya göre 100 gram çiğ sığır timüsü 236 kcal, dana timüsü 101 kcal, kuzu uykuluğu 72 kcal’dir. Pişirme yöntemi değerleri değiştirir.
Uykuluk kolesterol yapar mı?
Kolesterol bakımından zengindir: çiğ sığır timüsü 100 gramda 223 mg, dana timüsü 250 mg kolesterol içerir. Kolesterolü yüksek olanlar dikkatli olmalıdır.
Gut hastaları uykuluk yiyebilir mi?
Columbia Üniversitesi ve Harvard Health, uykuluğu gut diyetinde kısıtlanması gereken yüksek pürinli sakatatlar arasında sayıyor. Doktorunuza danışın.
Uykuluk buzdolabında kaç gün durur?
USDA’nın sakatatlar için verdiği süre 1-2 gündür; daha uzun saklamak için dondurun.
Kaynaklar ve dayanak
Besin değerleri: USDA FoodData Central (SR Legacy; sığır timüsü, dana timüsü, Yeni Zelanda kuzu uykuluğu kayıtları). Gut ve pürin: Columbia Üniversitesi Irving Tıp Merkezi gut diyeti sayfası ve Harvard Health gut sayfası. Saklama ve pişirme: USDA Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi (FSIS) sakatat önerileri.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Gut, yüksek kolesterol, kalp-damar ya da böbrek hastalığınız varsa uykuluk tüketmeden önce doktorunuza veya diyetisyeninize danışın.
Çok sağolun tarif için. Denedim gerçekten çok beğendim.
uykuluğun bu kadar kolay bulunduğunu bilmiyordum ve çok yararlı gözüküyor hemen deneyeceğim tarifleri
Farkındalık oluşturması adına gerçekten güzel bir site olmuş. Eşine az rastlanır içerikler sunuyor. Çok beğendim
Güzel bir içerik teşekkürler.
Uykuluğun bu kadar faydası olduğunu bilmiyordum, normalde sevmem ama bi denemekte fayda var, en kısa zamanda tadına bakacağım, teşekkürler faydalı bilgiler için
Çok sağolun tarif için. Denedim gerçekten çok beğendim.
uykuluğun bu kadar kolay bulunduğunu bilmiyordum ve çok yararlı gözüküyor hemen deneyeceğim tarifleri
Farkındalık oluşturması adına gerçekten güzel bir site olmuş. Eşine az rastlanır içerikler sunuyor. Çok beğendim
Güzel bir içerik teşekkürler.
Uykuluğun bu kadar faydası olduğunu bilmiyordum, normalde sevmem ama bi denemekte fayda var, en kısa zamanda tadına bakacağım, teşekkürler faydalı bilgiler için