Adaçayı Faydaları ve Zararları: Nasıl Hazırlanır, Kimler İçmemeli?
Kısaca: Adaçayı (Salvia) yüzyıllardır geleneksel olarak kullanılan bir bitkidir. Avrupa İlaç Ajansı (EMA) adaçayı yaprağını, uzun süreli kullanıma dayanan “geleneksel bitkisel ürün” olarak sınıflandırır. Faydalarına dair bilimsel araştırma sınırlıdır. Hamilelik ve emzirmede kullanımı önerilmez; 18 yaş altında kullanımı belirlenmemiştir. Adaçayı uçucu yağı yüksek miktarda alındığında nöbete yol açabilir.

Adaçayı nedir?
ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi’ne (NCCIH) göre “adaçayı” birçok Salvia bitkisini ifade eder. Geleneksel ilaç olarak kullanılan iki tür yaygın adaçayı (S. officinalis) ve İspanyol adaçayıdır (S. lavandulaefolia). Her ikisi de Akdeniz bölgesi ve Orta Doğu kökenli çalılardır. Adaçayı aynı zamanda mutfakta baharat olarak da kullanılır.
Geleneksel kullanımları nelerdir?
NCCIH’e göre adaçayı geleneksel olarak sindirim, solunum ve cilt sorunları ile diğer rahatsızlıklarda kullanılmıştır. EMA’nın bitkisel monografı adaçayı yaprağını şu geleneksel kullanımlar için tanımlar (yalnızca uzun süreli kullanıma dayanır):
- Mide yanması ve şişkinlik gibi hafif hazımsızlık şikâyetlerinin hafifletilmesi
- Aşırı terlemenin hafifletilmesi
- Ağız ve boğazdaki iltihabın hafifletilmesi
- Hafif cilt iltihaplarının hafifletilmesi
Bilimsel kanıt ne diyor?
NCCIH, adaçayıyla ilgili araştırmanın az olduğunu ve kesin sonuç çıkarmanın mümkün olmadığını belirtiyor:
- Menopoz: Birkaç küçük çalışma, yaygın adaçayının sıcak basması sıklığını azaltabileceğini düşündürüyor.
- Hafıza ve bilişsel işlevler: Birkaç küçük çalışma, sağlıklı kişilerde hafıza testlerinde puanı artırabileceğini düşündürüyor. Daha fazla araştırma gerekiyor.
- Alzheimer hastalığı: Bu hastalarda etkisi belirsizdir, çünkü çok az araştırma yapılmıştır.
- Kolesterol: Birkaç çalışma kan kolesterolü ve diğer yağlar üzerinde yarar sağlayabileceğini düşündürüyor.
- Kan şekeri: Yararı olup olmadığını gösterecek yeterli kanıt yok.
Nasıl kullanılır? (EMA’nın yetişkin dozları)
Aşağıdaki bilgiler, EMA’nın (2016) yetişkin ve yaşlılar için geleneksel kullanım dozları içindir. Ürünün üzerindeki talimat ve doktor ya da eczacı önerisi önceliklidir.
- Hazımsızlık için bitki çayı: 1-2 g kıyılmış adaçayı, 150 ml kaynar suda, günde 3 kez. Belirtiler 2 haftadan uzun sürerse doktora ya da yetkili bir sağlık uzmanına başvur.
- Aşırı terleme için bitki çayı: 2 g kıyılmış adaçayı, 150 ml kaynar suda. Belirtiler 6 hafta içinde düzelmezse doktora başvur.
- Ağız ve boğaz için gargara: 2,5 g kıyılmış adaçayı, 100 ml kaynar suda demlenir ve ılık olarak günde 3 kez gargara yapılır. Belirtiler 1 haftadan uzun sürerse doktora başvur.
- Hafif cilt iltihabı için: 2,5 g kıyılmış adaçayı, 100 ml suda demlenir ve etkilenen cilde günde 2-4 kez uygulanır. Belirtiler 2 haftadan uzun sürerse doktora başvur.
Zararları ve dikkat edilmesi gerekenler
- 18 yaş altı: EMA, çocuklarda ve 18 yaş altı gençlerde yeterli veri olmadığı için kullanımın belirlenmediğini, önerilmediğini belirtiyor.
- Hamilelik ve emzirme: EMA, güvenliğin belirlenmediğini ve yeterli veri olmadığı için hamilelik ve emzirmede kullanımın önerilmediğini söylüyor. NCCIH, hamilelikte adaçayının thujone maddesi nedeniyle güvenli olmayabileceğini, emzirme sırasında güvenliği hakkında ise az bilgi olduğunu belirtiyor.
- Thujone: Yaygın adaçayı gibi bazı türler thujone içerir ve thujone yüksek miktarda toksik olabilir (NCCIH). EMA, thujone’un nörotoksik olduğunu bildirerek düşük thujone içerikli türlerin tercih edilmesini ve ürünlerde günlük thujone maruziyetinin 6,0 mg’ın altında olması gerektiğini belirtiyor.
- Doz aşımı: EMA’ya göre adaçayı yaprağıyla doz aşımı bildirilmemiştir. 15 g adaçayı yaprağına denk adaçayı yağı alımının ise sıcaklık hissi, kalp çarpıntısı, baş dönmesi ve epileptik nöbete (kasılmalar) yol açtığı bildirilmiştir. Bu yüzden adaçayı yağını içme.
- Süre ve miktar: NCCIH’e göre adaçayı yemeklerde bulunan miktarlarda büyük olasılıkla güvenlidir. Araştırmalarda daha yüksek miktarlar 8 haftaya kadar güvenli kullanılmıştır. Yüksek dozlarda ya da uzun süre kullanımda güvenli olmayabilir.
- Aşırı duyarlılık: EMA, etkin maddeye aşırı duyarlılığı kontrendikasyon (kullanılmaması gereken durum) olarak belirtiyor. Yan etki olursa doktora ya da yetkili bir sağlık uzmanına başvur.
- İlaç etkileşimi: EMA’nın monografında bildirilmiş bir etkileşim yoktur. NCCIH ise ilaç kullanıyorsan herhangi bir bitkisel ürünü kullanmadan önce sağlık uzmanına danışmanı öneriyor, çünkü bazı bitkiler ve ilaçlar zararlı şekilde etkileşebilir.
Takviye olarak adaçayı
NCCIH’e göre ağızdan kullanılan bitkisel ürünler genellikle gıda takviyesi olarak pazarlanır. İlaçların aksine takviyeler satıştan önce onaylanmaz; güvenlik ve etiket sorumluluğu üretici ve dağıtıcıdadır.
Diğer bitki çayları için kekik çayının faydaları ve rezene çayı faydaları yazılarımıza bakabilirsin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Şüphe durumunda bir sağlık uzmanına başvurun.